Santral Turleri

Bir ulke elektrik enerjisini hemen hemen her alanda kullanir.Bu elektrik enerjisini santrallerden saglanir.Santraller uc gruba ayrilir.
a)Hidroelektrik santralleri
b)Termik santraller
c)Nukleer santraller

Hidroelektrik santrallerde suyun potansiyel enerjisinden, termik santrallerde yakacaklar yakilmasindan ve nukleeer santrallerde atomun cekirdeginin parcalanmasindan aciga cikan enerji kullanililir.

2)Nukleer Santrallerde Enerji uretimi
Nukleer santralde enerji,istasyonun merkezindeki reaktorun icinde uretilen isiyla saglanir.Bu isi,uranyum atomunun zincirleme reaksiyonu sonucu elde edilir.Bu reaksiyon kontrollu bir sekilde yapilir.Notronlarin surati once modulatorden gecirilerek yavaslatilir ve boylece diger cekirdekleri parcalamalari kolaylastirir.Reaktorde aciga cikan notronlar emme yetenegi olan kontrol cubuklari vardir.Buradan notronlari birakarak veya cekerek reaksiyonlar kontrol altina alinir.Bolunen uranyumatomlari isi verir.

cubuklardan cikan bu isi reaktorun cevresini saran gaz tabakasi tarafindan emilir.Isinan gaz,isi degistiricisi de denilen isi esanjorune alinir.Bunlara isi degistiricisi de denmesinin nedeni,gazda bulunan isiyi ufak borularin icindeki suya vermeleridir.Isi esanjorunun ustundeki su,asiri isinma sonucu buharlastirilir.Bu sekilde olusturulan buhar sadece yuksek bir isiya degil,ayni zamanda yuksek bir basinca da sahiptir.Bu yuksek basinc ve sicak buhar kalin borular araciligiyla turbinlere yollaniTurbin icinde bulunan pervane basinli gazla doner,turbin jeneratore baglidir ve suratle donunce enerji uretir.Olusan buhar yeniden isi haline gelir,su yine buharlasir.

Uranyum sadece su uretmez,radyasyon da uretir ve radyasyon insan sagligi icin son derece zararli ve tehlikelidir.Bu nedenle reaktor icindeki reakasiyonu disariya cikaramayacak sekilde celik ve cok kalin betonla ortuludur.Kontrol odasinda hersey buyuk bir dikkatle monitorden izlenir.Burada calisanlar olusan elektrik enerjisinin buyuk bir kentin enerji ihtiyacini karsilayacak kadar olmasini surekli bir sekilde denetler.

Atiklarin Korunmasi ve Saklanmasi
Sonunda reaktorun icinde yeterli isiyi uretecek enerji kalmaz. Uranyum atomlarindaki enerji tukenmistir.Bu cubuklar son derece sicak hem de tasidiklari radyasyon nedeniyle tehlikelidir. Bu nedenle ozel,kalin muhafazali yontemlerle alinirlar.

Uranyum cubuklari soguyuncaya,radyasyon normal seviyeye gelinceye kadar suyun altinda muhafaza edilirler.Zamani gelince de bunlar kalin muhafazalar icinde dikkatle analizlerinin yapilacagi istasyonlara nakledilirler.Burada yapilan analizler sonucu radyasyon seviyesi yuksek olanlar ayrilir. Radyasyonu normal duzeye inen kati cisimler topraga gomu- lurken,sivi denize verilir.Radyasyonu yuksek olanlar,bu amacla yapilmis ozel binalara alinir.Reaktorumuzde uranyum atomlarinin bolunmesiyle elektrik uretmeye daha yillarca devam eder.

1kg uranyumun verecegi enerjiyi ancak 25ton komurun yanmasiyla elde edilir.Uranyum cok daha fazla enerji uretebilir ama islem sirasinda sadece %1'i kullanilir.

Bugun İngiltere'nin elektrik enerjisinin %20'sini ve gelecekte daha cok bu enerjiyi karsilayacak olan uranyum saglar.
Nukleer Santrallerin onemi ve Zararlari
Nukleer santrallerde Atom cekirdekleri parcalanarak enerji saglanir.Atomun cikardig isi enerjisi yuksektir,ama cikardigi radyasyon ancak ozel binalarda veya kursun mezarlarda saklanir ve uzun yillar radyasyon yayar.

1970'li yillarda yasanan petrol darbogazinda Nukleer enerjiyle kurtulunmus ama saklanmasi da cok pahali oldugundan talep azalmistir.

Ayrica santraldeki ufak bir sizinti milyonlarca canlinin radyasyona maruz kalmasina sebep olacaktir.ornegin;1986 yilinda Rusya'da cernobil Nukleet Santrali'ndeki sizintidan 3milyon insan radyasyona maruz kalmis,radyasyon,Karadeniz kiyilarina kadar ulasmistir.

Turkiye'de de 1976'dan beri Akkuyu'da nukller santral kurulmasi gundeme gelmistir ama cevre orgutlerinin baskilariyla ertelenmistir.Ayrica 25km acigindan gecen Ecemis Fayi'da burayi tehdit etmektedir.

Yanmayla ortaya çıkan ısı enerjisinden elektrik enerjisi üreten merkez.Yanma,bir kazan yada buhar ürecinde gerçekleştirilir ve suyun buhara dönüştürülmesini,daha sonrada bunun yüksek basınç altında (160 bar),yüksek sıcaklıkta(550’C)çok ısıtılmasını sağlar.Buhar önce türbinin yüksek basınçlı bölümünde ve daha sonra yeniden çok ısıtıldıktan sonra orta ve alçak basınçlı bölümlerde genişler.Birbirini izleyen bu genişlemeler sırasında ısı enerjisi mekanik enerjiye dönüşür.Kondansatörde soğutulunca su yeniden eski haline geçer;türbinden çektiği buharla çalışan bir yeniden ısıtma bölümüyse suyun ısısını yükseltip kazana gönderir.Buhar ve su bir kapalı devre halinde dolaştıkları için,bu çevrim sonsuza kadar yenilenir.
Duman kazan çıkışında büyük oranda ısı yitirir ve havaya verilir;Böylece yanma olayı gerçekleşir.Kömürle çalışan santrallerde dumanın daha sonra elektrostatik düzenekler yardımıyla tozu alınır ve bacadan dışarı atılır.Bu arada türbinde yaratılan mekanik enerji bir alternatöre iletilir ve burada elektrik enerjisine dönüştürülür.Türbo-alternatör gurubunun uzunluğu 600 mega voltluk bir güç için bazen 50m’aşar; verilen elektrik akımıysa 20 000 voltluk bir gerilim altında 19 200 ampere ulaşır.Modern bir termik santralın verimi %40 dolayındadır.
Bir termik santralın kurulacağı yerin seçimi birçok etkene bağlıdır.Bunlardan başlıcaları, enerji kaynağının yakınlığı (maden ocakları,limanlar,rafineriler,vb.),yakıtın santrale getirilme yöntemleri (demiryolu,denizyolu,vb.) ve özellikle soğuk bir kaynağın varlığıdır.Bir termik santralın bilançosu incelendiğinde, üretilen bir kilowatt için 4000 kilojoule’dan fazla bir enerjinin soğutma suyuna harcandığı anlaşılmıştır.Su bir akarsudan alınırsa,bu suyun günümüzde en çok 7-10’C arasında ısıtılmasına izin verilmektedir;bu da büyük bir debi gerektirir.Sözgelimi, 600 megawattlık bir enerji grubunda soğutma için saniyede 22 metreküp su gerekir.Bu nedenlerden ötürü,büyük santraller ancak büyük akarsuların üzerinde ya da deniz kıyısında kurulur.Bununla birlikte,termik santrallerin yol açtığı ısı artışı,su bitkileri ve hayvanları için ciddi sorunlar yaratır.Suyun az, santrallerin çok sayıda bulunduğu bölgelerde, genellikle hiperbol biçiminde büyük kulelerden oluşan havalı (atmosferik) soğutma sistemlerinden yararlanılır.
Termik santrallerde kullanılan yakıtlar mazot, gaz ve kömürdür. Mazot içi gerekli olan tesisler basit tesislerdir; mazot 30000-40000mküp hacimli,silindir biçiminde metalik depolarda saklanır.Depolardan alınıp ısıtılan mazot püskürtülerek brülörlere aktarılır.Gaz kullanımı için gerekli olan donanımlar çok az sayıdadır; Gaz brülörlere gönderilmeden önce yalnızca genişletilir,filtreden geçirilir ve ısıtılır.
Termik santrallerde kömür kullanımı;için gerekli olan tesisler gaz ya da mazota oranla çok daha önemli ve büyüktür.Burada özellikle kömürün demiryolu,akarsu ya da deniz yoluyla santrale getirilmesi, boşaltılması, depolanması, santral alanı içinde dolaştırılması ve kazana verilmesi için gerekli tesisler yapılmalıdır.Kömür önce toz haline getirildikten sonra,önceden mazotla 500’C’a kadar ısıtılmış olan yanma odalarının brülörlerine kuvvetli bir hava akımıyla gönderilir.Bu odaların birkaç yüz m küp‘ü bulan bir hacmi ve birkaç bin m kare büyüklüğünde bir ısıtma alanı vardır.Büyük bir termik santralin kömür tüketimi günde 3 000 t‘u aşar.
Bir termik santral,kapalı devre halinde dolaşan suyu buharlaştıran bir kazan ve bir türboalternatör(bir türbinle harekete geçirilen alternatör) grubu içine girer.Bu tür klasik santrallerde buhar, kömür, fuel-oil ve nadiren doğalgaz veya yüksek fırın gazı yakılarak üretilir.Nükleer santrallerdeyse, suyu buharlaştırmak için gereken ısı, uranyumun zincirleme bölünmesi tepkimesiyle üretilir.
Termik santralleri büyük debili akarsu yakınında veya deniz kıyısına kurmak gerekiyor;böylece santralde üretilen ısının yarısını boşaltan kondansatörün suyla beslenmesi sağlanır.Sıcak su ırmağa doğrudan boşaltıldığı gibi (açık devre soğutma) büyük soğutma kulelerine yollanabilir; burada havayla temas ederek kısmen buharlaştıktan sonra kondansatöre basılır(kapalı devre soğutma).Bu son çözüm daha pahalıdır,ama su alma işlemini ve ırmak sularının ısınmasına bağlı çevre sorunlarını azaltma olanağı sağlar.
Malzemelerin üretim maliyeti sınırlamak ve işletimi kolaylaştırmak için santraller standart ve özerk üretim birimleri halinde gerçekleştirilir.Her ünitede bir buhar kazanı, bir buhar üretici, bir türboalternatör grubu ve iletişim şebekesine bağlı, gerilim yükseltici bir trafo (transformatör) bulunur.
Daha mütevazi güçteki termik santraller,su buharı çevriminden geçmeden elektrik üretir.Bunlar uçak motorlarının çalışma ilkesine dayanan gaz türbinleridir ve doğrudan doğruya bir alternatörü veya elektrojen dizel gruplarını çalıştırır.Bu türbinler belirli zamanlarında devreye sokulmak üzere tasarlanmıştır ve güçleri 100 MW geçmez;ama oldukça basit olmaları (görece küçük boyut,su buhar devresinin olmaması,havayla soğutma)nedeniyle birkaç dakikada devreye alınabilirler.Bu termik tesisler pratik olarak her yerde kurulabilir.
Elektrik santralleri,başka enerji biçimler (termik, nükleer, hidrolik, jeotermal, güneş, rüzgar, gelgit v.b) elektrik enerjisine dönüştürmek amacıyla bir araya getirilmiş donanımlardan oluşan işletmelerdir.Çağımızda büyük güçlü sınai donanımların çoğunluğu,hidrolik ve termik (klasik ve nükleer) santrallerden meydana gelmektedir.Türü ne olursa olsun, her elektrik santralı, temel olarak bir enerji kaynağı, hareketlendirici bir aygıt, bir alternatör ve bir dönüştürme istasyonundan meydan gelir.Dönüştürme istasyonu, alternatörün ürettiği gerilimi, genel ulusal veya uluslar arası interkonnekte şebekenin beslenme hatları için uygun bir değere yükselir.
Ülkemizin enerji gereksiniminin önemli bir bölümünü karşılayan ve Türkiye Elektrik Üretim A.Ş.(TEAŞ) tarafından işleten termik santraller, fuel-oil, taşkömürü linyit, motorin, jeotermal ve doğal gaz türde enerji kaynağı kullanmakta olup sayıları 30’u aşmaktadır.
Ayrıca özel sektöre ait fuel-oil kullanan Mersin Termik santrali ile,kamu ve özel kuruluşlar tarafından salt kendi tesisleri için elektrik enerjisi üreten irili ufaklı pek çok otoprodüktör termik santraller da bulunmaktadır.
Termik santraller içinde linyitli olanlar diğerlerinden çok daha önemli ve güçlü olup,ülkemizin toplam elektrik üretimi içinde linyite dayalı termik santrallerin parayı giderek artmaktadır.Yerli enerji kaynaklarımız içinde günümüzde de önemini koruyan linyit yatakları,ülkemizin hemen her yerinde bulunmaktadır.En büyük linyit yatakları,Afşin-Elbistan, Muğla,Soma,Tunçbilek,Seyitömer,Konya,Beypezarı,Ada na,Tufanbeyli ve Sivas havzalarında bulunmakta olup, kurulu termik santraller de bu bölgelerde yer almaktadır.Ülkemizde 177 adet sahada görünür 7,3 milyar ton linyit rezervinin 3,4 milyarını 1100 Kcal/kg civarında ısıl değere sahip olan Afşin-Elbistan linyitleri oluşturmaktadır. Linyit, konut sektöründe, termik santrallerde ve sanayi sektöründe yaygın olarak kullanılmaktadır.Kaliteli olanlar konut ve sanayi sektörlerinde düşük ısıl değerli olanlar ise termik santrallerde tüketilmektedir.Linyitlerin büyük kısmı düşük kaliteli olduğundan %77 ‘den fazlası termik santrallerde kullanılmaktadır.
Ülkemizdeki enerjiye bağlı hava kirliliği,daha çok, bu düşük kalorili linyitlerin yakılması sonucu oluşan gazların atmosfere karışmasından kaynaklanmaktadır.Yanma gazları, karbondioksit (Co2), karbonmonoksit (CO), azot oksitler (NOx), uçucu organik bileşikler (VOC), kükürt dioksit (SO2), metan (CH4) v.b. gazlar ile tanesel madde içermektedir. Yakılan kömür, bu kirliliklerin yanısıra kül ve külün içerdiği kadmiyum, civa, kurşun, arsenik v.b. ağır metallerin çevreye yayılarak kirletmesine sebep olmaktadır.Linyitlerin düşük kaliteli olmaları nedeniyle termik santrallerin çevre hava kalitesine etkisinin azaltılması için oluşan kirleticilere karşı kontrol sistemlerinin uygulanması çok önemlidir.Ülkemizde elektrik üretimi yaklaşık %60’ı termik santrallerden elde edildiğinden ve linyitlerimizin kükürt ve kül içeriklerinin de yüksek olması nedeniyle,büyük miktarda linyit kömürü kullanan termik santrallerin kirletici emisyonları da çok yüksek olmakta ve çevreye verdikleri zarar da buna orantılı olarak artmaktadır.
Ülkemizdeki linyit kullanan termik santrallerin teknik özellikleri ile kullanılan linyit özellikleri sunulmuştur. (TEAŞ,1994).Kurulu gücü 5700 MW’yı aşan bu santrallerde kullanılan linyitlerin ısıl değerleri 1300-3900 kcal/kg; kül oranı %15.3.3-42.4; kükürt oranı ise1.4-4.65 arasında değişmektedir. Bu değişimler, termik santrallerin bulundukları yerlerin ve linyit yataklarının farklı oluşlarından kaynaklanmaktadır.
Ülkemizdeki linyitli termik santrallerin hesaplanan partikül madde (toz), kükürt dioksit (SO2), azot oksitler (Nox), karbon monoksit (CO), uçucu karbon bileşikleri (VOC) ve metan CH4) emisyonları sunulmuştur.
Ülkemizde linyit ile çalışan termik santrallerin emisyon debileri oldukça yüksektir. Bu santrallerin topl***** toz emisyonları 7,7 ton/sa, kükürt dioksit 213,8 ton/sa, azot oksitler 48,5 ton/sa, karbon monoksit 2,4 ton/sa, uçucu hidorkarbon bileşikleri 0,3 ton/sa ve metan emisyonları ise 0,12 ton/sa olarak hesaplanmıştır.Yönetmelikte mevcut karşılaştırdıkları zaman toz kontrolu açısından mevcut sistemlerim bir çoğunun yetersiz olduğunu ve desülfürizasyon sistemlerinin gerekli oldukları ortaya çıkmaktadır.


Termik santraller kalitesiz linyit yatakları için çevre kirliliğine neden olur.Termik santrallerin bacalarından çıkan kükürt,azot ve karbon oksitleri havada su buharı ile birleşerek asit yağmurlarını oluştururlar.Toprağın ve suların kirlenmesine neden olurlar;atık madde olan küllerin aşırı birikimi toprağın kirlenmesine sebep olur.Uçucu külleri tutmak için bacalarına takılan filtreler çoğu kez yetersiz kalır ve atmosferi kirletir, Aşırı çevre sorunlarına neden olduklarından tercih edilmemesi gerekir. Fakat ülkemizde elektrik enerjisi gereksinimini karşılamak için vazgeçemeyeceğimiz enerji üretim kaynağıdır.
Termik santrallerden başka hidroelektrik, nükleer santraller gibi elektrik enerjisi üreten santraller vardır.

 

Alıntı : Termik Santral 

Afşin Elbistan A Termik Santralı -3 X 340 MW + 1 X 335 = 1.355 MW (Linyit)Afşin Elbistan / MARAŞ

Afşin Elbistan B Termik Santralı - 4 x 360 MW = 1440 MW / (Linyit)Afşin Elbistan / MARAŞ

Aliağa GTKÇ Santralı 6 x 30 MW = 180 MW (Motorin) Aliağa / İZMİR

Engil Gaz Türbinleri 1 x 15 MW = 15 MW (Motorin) Merkez / VAN

Ambarlı Fuel Oil - KÇ Santralı - 3 X 110 MW + 2 X 150 MW = 630 MW (Fuel Oil) - Avcılar / İSTANBUL

Ambarlı Dogalgaz - KÇ Santralı - 6 X 138.8 MW + 3 X 172.7 MW = 1350.9 MW (Dogalgaz) -Avcılar / İSTANBUL

Bursa DGKÇ Santralı- 4 x 239 MW DOĞALGAZ + 2 x 238 MW ATIK ISI = 1.432 MW'lık (DOĞALGAZ + ATIK ISI ) BURSA

Entek A.Ş. - 2 X 42 MW + 1 X 31 MW + 1 X 25 MW = 140 MW - (Dogalgaz) BURSA

Entek A.Ş. - 1 X 27 MW + 1 X 24 MW + 1 X 12 MW = 140 MW - (Dogalgaz - Kombine çevrim) İZMİT
http://termiksantral.sitemynet.com..termik.santral@hotmail.com ..
İç Taş Termik Santralı - 1 X 130 MW = 130 MW Biga / ÇANAKKALE

Çan 18 Mart Termik Santralı- 2 x 160 MW = 320 MW (Linyit - Akışkan Yataklı) Çan / ÇANAKKALE

Çatalağızı Termik Santralı -2 X 150 MW = 300 MW / (Taşkömürü) Çatalağızı / ZONGULDAK

Hopa Termik Santralı - 2 x 25 MW = 50 MW (Fuel Oil) Hopa / ARTVİN

Jeotermal Santralı (Doğal Buhar)- 1 X 15 MW = 15 MW Saraykent / DENİZLİ

Kangal Termik Santralı -2 x 150 MW + 1x 157 MW = 457 MW (Linyit) Kangal /SİVAS

Orhaneli Termik Santralı- 1 x 210 MW = 210 MW (Linyit) Orhaneli / BURSA

Seyitömer Termik Santralı- 4 X 150 MW / = 600 MW (Linyit) Seyitömer / KÜTAHYA

Tunçbilek Termik Santralı-1 X 65 MW + 2 X 150 MW = 365 MW (Linyit) Tunçbilek / KÜTAHYA

Hamitabat DGKÇ Santralı - 12 ÜNİTE 12 X 100 = 1200 MW (Doğal Gaz) - Lüleburgaz / KIRKLARELİ

Soma A Termik Santralı - 2 ÜNİTE 2 X 22 = 44 MW (Linyit) Soma / MANİSA

Soma B Termik Santralı 6 ÜNİTE = 6 X 165 = 990 MW (Linyit) Soma / MANİSA

Kemerköy (Gökova) Termik Santralı- 3 x 210 MW = 630 MW Kemerköy (Gökova) / MUĞLA

Yatağan Termik Santralı- 3 x 210 MW = 630 MW (Linyit) Yatağan / MUĞLA

Yeniköy Termik Santralı- MW ? MUĞLA

Çayırhan Termik Santralı - 2 x 160 + 2 x 157 MW = 634 MW Çayırhan / ANKARA

Yumurtalık Sugözü Termik Santralı - 2 x 605 MW = 1210 MW (İthal Kömür) Yumurtalık / ADANA

 

Alıntı : Termik Santral